Սիրտը կյանք է. Կառլեն Գրիգորի Ադամյան

Սիրտը հոգու, հույզերի, զգացմունքների, տրամադրության խորհրդանիշ է: Հաճախ ենք օգտագործում փուխր սիրտ, բարի սիրտ, բաց սիրտ, քարե սիրտ, դաժան սիրտ և այլ արտահայտություններ: Սիրտն է ամբողջ օրգանիզմից արյունն ընդունում, մաքրում և թարմացված, նորացված ուղարկում մարմնի բոլոր հատվածները:

Սիրտը կյանք է, պահպանենք այն, որը պահանջում է առավելագույն խնամք: Եվ պատահական չէր, որ Սրտաբանների համաշխարհային ֆեդերացիան 1999 թվականից սեպտեմբերի ամեն վերջին կիրակի օրը նշում է որպես Սրտի համաշխարհային օր:

Ըստ վիճակագրական տվյալների, սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդություններից մահացությունն աշխարհում տարեց տարի ավելանում է: Պատճառների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դրանցից շատերը կապված են ինֆեկցիաների, մյուսները ժառանգական կամ բնածին բնույթի են: Սակայն հիվանդության ամենամեծ խումբը վնասակար սովորությունների և ոչ ճիշտ կենսակերպի հետևանք են: Ինչպես մասնագետներն են նշում, դրանք որոշ չափով կարելի է կանխել:

Սրտի միջազգային օրվա կապակցությամբ զրուցեցինք ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս, ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ, Սրտաբանության գհի բազային թեմայի և ինֆարկտային բաժանմունքի գիտական ղեկավար, Մ. Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական համալսարանի հետդիպլոմային շարունակական կրթության սրտաբանության ամբիոնի վարիչ, մանկավարժ, Հայաստանի սրտաբանների ասոցիացիայի նախագահ, ՀՀ գլխավոր սրտաբան Կառլեն Գրիգորի Ադամյանի հետ:

–   Ինչո՞ւ սրտի միջազգային օր, ոչ թե սրտի հիվանդությունների:

–   Սա պատկերավոր, գեղարվեստորեն է ասված, այլ կերպ չէր հնչի, սիրտը մշտապես ուշադրության կենտրոնում է, սրտի տրոփյունը, հնչյունները, սրտի նկատմամբ ավելի սազական է գեղարվեստական մոտեցումը: Շառլ Գունոն ասում էր.«Արվեստը սիրտն է, որն ունակ է մտածելու»:

–   Սիրտ-անոթային հիվանդությունները աշխարհում մահացության գլխավոր պատճառներից են: Ամեն տարի այն խլում է 17 միլիոնից ավելի մարդկային կյանք:

–   Բոլոր հիվանդություններից մահացության կառուցվածքում 50 % -ից ավելին սիրտ-անոթային հիվանդություններից է:

–   Եվ դա ինչո՞վ է պայմանավորված …

–   Ռիսկի գործոններով: Դեռևս 1870 թվականին, երբ սիրտ-անոթային հիվանդությունների առաջին գրոհը, այսպես կոչված, կորոնար գրոհ եղավ, Եվրոպայում և Ամերիկայում դա բժշկական «կուրյոզ» համարվեց: ժամանակակից սրտաբանության հիմնադիր ամերիկացի Պոլ Ուոլթի բնորոշմամբ, սիրտ-անոթային հիվանդություններից հիվանդացությունը հասավ աստղաբաշխական թվերի: Բնական է, հարկ էր գտնել պատճառները: Անշուշտ պատճառները հիմնականում ռիսկի գործոնների ավելացումն ու ծանրացումն էր: Իսկ ինչն է փոխվել մեր կյանքում. հիմնականում` կյանքի ռիթմը, լարվածությունը: 

Սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկի գործոններն են զարկերակային բարձր ճնշումը, արյան մեջ խոլեստերինի և գլյուկոզայի բարձր մակարդակը, դիաբետը, ծխելը, սնունդը, մարմնի քաշի ավելացումը, գիրանալը, ֆիզիկական անգործունությունը: Ներկայումս առաջին պլան է մղվել սթրեսը, որը նախկինում ռիսկի գործոն չէր համարվում: Չնայած հենց սթրեսի ժամանակ են ռիսկի գործոնները փոխվում` ավելանում է խոլեստերինը, ավելի շատ են սկսում ծխել, զարկերակային ճնշման մակարդակն է բարձրանում: Ներկայումս առկա գործոններին հարկ է ավելացնել սնուցումը, սթրեսը և կյանքի լարվածությունը: Լարվածությունն այնքան է մեծացել, որ մարդը չի հասցնում վերականգնվել: Ըստ Աստվածաշնչի էլ, Աստված 6 օր արարեց, իսկ 7-րդ օրը հանգստացավ: Հանգստյան օրը գալիս է Աստվածաշնչից, որ մարդ շաբաթվա մեկ օրը հանգստանա, բայց մեր կյանքի ռիթմն այնքան լարված դարձավ, որ շաբաթվա մեկ օրը բավարար չէր և, նաև բժիշկների խորհրդով, այժմ հանգստանում ենք երկու օր: Առկա են օրվա, շաբաթական, ամսական, սեզոնային, տարեկան ռիթմեր: Ես շատ եմ զբաղվել ռիթմերով և,իմ խորին համոզմամբ, ամենակիրառելին շաբաթական ռիթմն է, որն հնարավորություն է տալիս նորմալ կազմակերպել հանգիստը: 

–   Սիրտ-անոթային հիվանդությունների շարքում առկա է նաև ժառանգականության գործոնը:

–   Ժառանգականության գործոնը կա, բայց շատ փոքր դեր է խաղում:

–   Իսկ բնածին արատնե՞րը:

–   Դա այլ հարց է: Ես Հայաստանում բնածին արատների բաժանմունքի առաջին ղեկավարն եմ եղել և իմ դոկտորական թեզը, որ պաշտպանեցի Մոսկվայում, բնածին արատների ախտորոշման և բուժման մի շարք կարևորագույն խնդիրների լուծմանն էր վերաբերում: Բնածին արատներով հիվանդները նույնպես շատացել են, դա ևս կապված է ռիսկի գործոնների հետ: Առողջ մարդն առողջ սերունդ կպարգևի…

Բնական է, բժիշկները հետևում են, թե որ գործոնը որքան է ազդում հիվանդացության ու մահացության վրա և կանխարգելման աշխատանքը հիմնականում գործոնների հետ է: 

Շվեդ գիտնականների դասական հետազոտության շնորհիվ հաջողվեց սրտի իշեմիկ հիվանդությունից մահացությունը նվազեցնել 55%-ով: Ֆանտաստիկ բան է դա: Եվ հիմնականում կանխարգելիչ միջոցառումներով: Ըստ նրանց եզրակացության, մահացության հիմնական ռիսկի գործոնների վրա ազդելով, իսկ այդ գործոնները 55%-ում կազմում են 39% -ը, հետո մնացածները: Եթե թվենք` ծխելը 10%, բարձր ճնշումը` 7%, ֆիզիկական ակտիվության ավելացումը` 6%, բայց այդ ռիսկի գործոններում առյուծի բաժինը հիպերխոլեստերինինն է: Նրանց փորձագետները դա հիմնականում կապում են ոչ այնքան դեղի օգտագործման, որքան սննդի հետ: Ներկայումս շատ երկրներում գործում են սիրտ-անոթային հիվանդությունների պետական համազգային կանխարգելիչ ծրագրեր, որը բավական թանկ հաճույք է:

–   Մենք ունե՞նք նման ծրագիր:

–   Ոչ միայն չունենք, այլև ոչ մի լումա չի տրամադրվում նման կանխարգելիչ ծրագրի համար: Ինքս բազմիցս դիմել եմ, ի դեպ, մեր սրտաբանական գիտահետազոտական ինստիտուտը միայն կարող է իրականացնել նման ծրագրեր:

–   Մենք խոսեցինք սննդի, մարմնի քաշի ավելացման մասին: Հիմա ամբողջ աշխարհում պայքար է գնում գիրացման դեմ: Մեզ մոտ էլ առկա է գիրանալու միտումը …

–   Ճիշտ սնվելը շատ դեպքերում կարող է փրկել մարդուն սիրտ-անոթային հիվանդություններից: Ներկայումս բոլոր պետություններում կատարվում է մահացության նվազեցման մոդելավորում: Վերջին տարիներին մեզ մոտ զարգացավ վիրաբուժությունը, սակայն դա չի կարող նվազեցնել մահացության մակարդակը: Մենք շեշտը դնում ենք բժշկի գիտելիքների, հմտությունների, կարողությունների վրա: Այդ նպատակով Սրտաբանների ընկերությունը գիտաժողովների, համագումարների ընթացքում տեղեկացնում է մեր սրտաբաններին նոր մշակումների, մոտեցումների, ձեռքբերումների մասին: Առաջնային օղակի մասնագետներին օգնելու նպատակով, իմ մտահղացմամբ, հիմնեցինք և հրատարակում ենք ապացուցողական սրտաբանության քառահատոր մատենաշար, որի 3 գիրքն արդեն տպագրվել է մեր ֆիրմաների աջակցությամբ և անվճար բաժանվել առաջնային օղակի  սրտաբաններին: Ես գտնում եմ, որ յուրաքանչյուր տարիքում էլ մասնագետը պետք է սովորի, տեղեկացված լինի աշխարհում կատարված մասնագիտական մշակումներին, մոտեցումներին, զբաղվի իրենով և մեր ընկերությունը դրան է կոչված: Բժիշկն արհեստավոր չէ, այլ արվեստագետ, նա պետք է ձգտի արվեստի մակարդակի հասցնել իր արած գործը: 

–   Ի՞նչ խորհուրդ կտաք մեր ընթերցողներին:

–   Այսօրվա լարված կյանքում հարկ է խուսափել սթրեսներից, չափավոր սնվել, ֆիզիկապես ակտիվ կյանք վարել, ապրել ճիշտ կենսակերպով: Առողջ եղեք և բարին ընդ ձեզ:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ